Kraina miodu i krwi

honey_a
Kiedy usłyszałam o tym filmie w ubiegłym roku, przy okazji ogłoszenia nominacji do Złotych Globów, byłam poruszona. Nie tylko tym, że kino wreszcie zainteresowało się okrutnie zamykającym krwawy XX wiek konfliktem w Bośni i Hercegowinie, ale też tym, że za rzecz zabrała się osoba wyjątkowa, o ogromnej wrażliwości – Angelina Jolie. To, że aktorka za temat swojego reżyserskiego debiutu wzięła właśnie wojnę, która odbija się (a przynajmniej powinna się odbijać – mnie by się odbijała) czkawką wielu rządom i organizacjom niosącym pokój, wydało mi się oczywiste. Tak oczywiste jak to, że ten film rozbije mnie na atomy. Jak dobrze, że – mimo braku dystrybucji kinowej – film wyszedł chociaż na DVD…

On jest Serbem, ona – Bośniaczką. Powinni się nienawidzić, a połączyło ich wyjątkowe uczucie. Wyjątkowe, bo takie, które nie powinno mieć miejsca, tak jak nie ma w ich kraju miejsca dla dwóch narodów, dwóch religii i dwóch spojrzeń na historię. Wojna narodowości zamieszkujących Jugosławię to przede wszystkim zderzenie kultur, decyzje polityczne wcale nie były tu punktem zapalny – one tylko przyspieszyły wybuch, który mógł (musiał?) nastąpić. Mamy więc wojnę – wojnę bez przymiotników, bo żadne zatrważające terminy nie oddadzą jej charakteru – i mamy bohaterów, z których ona, wojna właśnie, uparcie i gwałtownie przemyka na pierwszy plan, zmieniając wszystko.

Od pierwszych minut filmu nie wiedziałam, jak zacząć tę recenzję i o czym mam tu właściwie napisać, żeby nie zabrzmiało płytko i zarazem patetycznie. Nie o wojnie więc, bo rozsądzanie, kto jest winny – Bośniacy, Serbowie czy Chorwaci – jest nie tylko niepoważne, co niegodne. W wojnie, w tej wojnie, krew na rękach mieli wszyscy, bo wszyscy walczyli o swoją niepodległość – nie jako ofiary, ale jako okupanci właśnie. Każdy mordował za inność (tę etniczną przede wszystkim) i gwałcił za kobiecość, która tę inność rodzi. Angelina Jolie na konferencji zorganizowanej podczas Berlinare zapewniała, że nikt nie chciał na nikogo zrzucać odpowiedzialności, może oprócz organizacji międzynarodowych, które do konfliktu podeszły z zbyt dużą rezerwą, rezerwą, która kosztowała życie (w wielu wymiarach, także tym materialnym, związanym z koniecznością uchodźstwa) niewinnych. Ogromna rzesza krytyków na te słowa uśmiecha się pod nosem, bo – nieświadomie czy podświadomie – ten osąd jest w film wpisany, i to bardzo wyraziście. Mówi się, że „Kraina miodu i krwi” to historia (dosłownie) bardzo jednowymiarowa, to twarde i otwarte oskarżenie Serbów, może nie tyle o to, że wojnę wywołali, ale że dopuścili się tylu zbrodni. Nie jestem pewna, czy jest to właściwy trop. To wąskie spojrzenie jest, naturalnie, doskonale uchwytne i dla widza zupełnie niezorientowanego w historii konfliktu na Bałkanach dość mylące, ale może tu nie o jednowymiarowość chodzi, ale o jedną perspektywę? Jolie staje w jednym szeregu z bośniackimi kobietami i patrzy na wojnę ich oczami. To nie może być wyważona i sprawiedliwa optyka. Bośniaczki były więzione, gwałcone, bite i jeszcze raz gwałcone i żadna kobieta nie może przejść obok takiej krzywdy obojętnie. To jest po części film o kobietach, a przede wszystkim to jest film kobiety, pisany i kręcony z jej perspektywy. I o tym trzeba bezwzględnie pamiętać.

Spoglądając na Krainę miodu i krwi w ten sposób, to, co przez krytyków uważane jest za chybione, okazuje się trafne. To film do bólu szczery, choć zamykający w sobie tylko fragment faktycznego okrucieństwa wojny. Od początku nie chodziło tu o pokazanie dokumentu – Jolie, pisząc scenariusz, dopiero poznawała historię tego terenu, uczyła się tej historii i kultury, szukała prawdy na własny użytek. Nie uchroniła się przed błędami i osądem, naturalnym w obliczu pojęcia ogromu ludzkiego dramatu, ale to wcale nie znaczy, że scenariusz jest nierzetelny i płytki, nastawiony na cokolwiek prócz tego, by dać historii głos. Angelina jest zresztą ostatnią osobą, która można by podejrzewać o chęć zwrócenia fleszy w swoją stronę – powszechnie znana jest jej działalność humanitarna, polityczna i udział w misjach pokojowych. Jej film to historia ugryziona z niezwykłą wrażliwością po to, by dać się poznać tym, którzy – jak my – żyjąc tuż obok, słysząc co nieco o tym, co dzieje się na południu Europy, nie rozumieli, czym te wydarzenia właściwie były i co uczyniły ludziom, którzy mieli taką samą szansę na przyszłość jak my. Dlatego będę nieustannie wściekać się na idiotów, których jedynym komentarzem na tak ważny projekt, jest wysłanie Brangeliny po kolejnego murzynka do Zambii czy innej Ugandy. Chore, głupie i pozbawione jakiejkolwiek wrażliwości.

Filmowi zarzuca się, że historia miłosna, która jest osnową fabuły, jest zbyt tendencyjna i wpleciona w całość zupełnie nielogicznie, niepotrzebnie. Dziwi mnie to. Nie sądzę, żebyśmy byli w stanie oglądać wojnę i dostawać bez ustanku w twarz gorzką prawdą. Ja bym nie chciała, i choć wątek Ajli i Danileja nie jest żadną emocjonalną przyjemnością, a jej finał jest przejmująco bolesny, wolę przysłonić nim to, czego nie jestem w stanie znieść. Bo to, że wojnę na ekranie widzieliśmy tyle razy, wcale nie znaczy, że przestała szokować i poruszać.

Pomijając warstwę fabularną, jest w filmie Jolie także wiele dobrych technicznie rozwiązań. Kamera pracuje z olbrzymim wyczuciem, kadry nie są nachalne, światła rozplanowane z symbolicznym wręcz sensem, a muzyka ograniczona do minimum (nieliczne kompozycje to oryginalna, lokalna nuta, co wspaniale zabarwia historię i osadza ją w konkretnych realiach). To nie są mądrzenia się napuszonego filmowca. Wiecie, że nic na temat sztuki filmowej nie wiem, ale jeśli ja tę wrażliwość techniczną widzę, to znaczy, że ona naprawdę istnieje. Trafnym wyborem było też zaangażowanie do filmu bośniackich i serbskich aktorów, w większości tych, którzy tę wojnę widzieli na własne oczy. Jolie bardzo zależało na tym, by odkryli w sobie tę historię na nowo i dali obraz swojego jej przeżycia (z tego względu m.in. podczas castingów zatajone zostało jej, jako producentki, reżyserki i scenarzystki, nazwisko, by aktorzy wybrali rolę nie ze względu na światową produkcję, ale historię właśnie). Kostic i Marjanović nie odznaczają się może niczym szczególnym, ale są wiarygodni i nie odwracają uwagi od tego, co najważniejsze. A o to tu przecież chodzi.

Zabrakło mi dwóch rzeczy: kontynuacji przewracającej optykę sceny w kościele w bardziej politycznym wymiarze (zaniechanie jest w pewnym sensie usprawiedliwione obraną perspektywą i ograniczoną długością filmu) i akcentu na bardzo celnie ujętą relację Danileja z ojcem, która mówiła o wojnie więcej niż emitowane między wierszami komunikaty. Takie rozszerzenie mogłoby też z powodzeniem wystąpić po drugiej stronie. Drugoplanowych wątków, które przyciągają uwagę i kondensują w kilku kadrach clou konfliktu, jest więcej i warto na nie właśnie zwrócić uwagę.

I ten plakat…

Czy polecam? Tak. Uzasadnię krótko: lepsze oko naiwne, niż oko niewidome. W tym przypadku i dla mnie było to oko szczere, wrażliwe i potrzebne.

Źródło zdj.: hollywoodreporter.com

 

8 myśli nt. „Kraina miodu i krwi

  1. Witaj, całkowicie przez przypadek trafiłam na Twojego bloga i jest świetny :). Zyskałaś kolejną wierną czytelniczkę.
    Co do filmu, uważam, że nie potrzebnie został zmiażdżony przez krytykę. Jolie wiele rzeczy pokazała bardzo dobrze, co zaskakujące w sposób typowy dla europejskiego kina. Bardzo dużo ludzi krytykuje wątek miłosny, i z tym mam duży problem, bo ja tam miłości nie widziałam. I nie chodzi mi tu o krytykę gry aktorskiej. Ale wiele wspólnych scen Ajli i Danieja pokazywało bardzo intensywne uczucia i emocje, cały ich wachlarz, ale nie miłość. Ajla przede wszystkim się go bała, jej los przez lata był niepewny, po prostu ten „związek” utrzymywał ją przy życiu, chronił, dawał złudzenie bezpieczeństwa, a Daniej był dla niej dobry, i mimo, że z czasem strach minął to niepewność pozostała. A Daniej chciał ją chronić, bo chciał mieć poczucie, że w całym tym okropieństwie wojny robi coś dobrego, że pokój w którym na niego czeka jest jego przystanią, namiastką normalnego, rodzinnego życia, była jego terapią. I może nawet na swój sposób ją kochał, ale tak jak kocha się swoją własność, może domowe zwierzątko, kochał wyobrażenie normalnego życia jakie mogliby razem wieść. Wierzę, że przez tak długi czas bycia razem w pewien sposób się do siebie przywiązali. Ale czy pokochali? Czy w takich warunkach, ciągłego strachu Ajla mogła pokochać swojego Serba widząc jego dwie twarze, i zastanawiając się która jest prawdziwa? Czy Daniej mógł pokochać Ajle mimo, że traktował ją jak zakładnika, pokazywał jej, że może z nią zrobić co chce, dodatkowo mając głęboko zakorzenione, że jest kimś gorszym? On czuł okrucieństwo tej wojny, może nawet bezsens, ale uczestniczył w niej i umacniał wojenny ład. To nie była miłość. Ostatnie sceny pokazują to z całą mocą.

    • Witaj:) Bardzo się cieszę, że jesteś:) Zapraszam do czytania i komentowania. A widzę, że świetnie Ci to idzie – sama nic nie piszesz w tym temacie? Jeśli nie, to bardzo źle, powinnaś – twoja minirecenzja filmu jest bardzo celna. Rzeczywiście można dyskutować, czy to, co łączyło bohaterów, można nazwać miłością. Namiętność, realizacja pewnych (różnych u obu stron) potrzeb – tak, ale prawdziwa miłość, w obliczu otaczającej ich rzeczywistości, a przede wszystkim uprzedzeń i dwóch światów, z których pochodzili… Dzięki za ten punkt widzenia, to daje do myślenia.

  2. Miałam opory przed zabraniem się za ten film, ale po przeczytaniu recenzji myślę, że spróbuję do niego podejść i przekonać się na własny rachunek. Łatwo bowiem w takim obrazie o przesadę w jedną, bądź drugą stronę. Zwłaszcza jeśli jest się reżyserem początkującym, który chwycił się dość banalnego z punktu widzenia dorobku filmowego motywu, który łączy wojnę i miłość. Jolie na pewno jednak podeszła do tego z właściwą dla siebie wrażliwością.

    Pozdrawiam!

  3. Nie przepadam za panią reżyser, a do tego no to trochę nie moje klimaty. Jednak twoja dosyć pozytywna opinia zaciekawia i na pewno nie zapomnę o tej produkcji, choć na mojej liście „I Must Watch” zajmuje dalekie miejsce :)

  4. Miałam obawy, że Jolie nie do końca poradzi sobie z tematem, który dla świadków jest wciąż świeży i trudny. Jak dotąd widziałam „Życie ukryte w słowach”, boję się „Whistleblower”, „Grbavicy” – bo pewnych rzeczy po prostu nie chce się wiedzieć.

    Po Twojej recenzji w końcu się przełamię.

  5. jej zapomniałam o tym filmie zupełnie, ale dzięki za przypomnienie, bo bardzo chciałam to obejrzeć

    cóż cieszy mnie pozytywna opinia, bo również słyszałam niebyt pochlebne, aczkolwiek zarzut o stronniczość, nie widząc jeszcze filmu, wydaje mi się o tyle nietrafiony, że subiektywność jest wpisana w podstawy filmu, nie da się nakręcić nic co byłoby w 100% obiektywne, widz musi się z kimś solidaryzować inaczej ucieka- choć w tym przypadku, wojny, ta widzowska solidaryzacja bardziej chyba boli niż cieszy

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.